Godzina 15:40. Drzwi się otwierają, plecak ląduje w przedpokoju. Pytasz: „Jak było w szkole?”. Odpowiedź: „Normalnie”. Próbujesz dalej: „A co robiliście?”. „Nie wiem”. I już słychać zamykane drzwi pokoju.
Jeśli to brzmi znajomo, nie jesteś sam ani sama. Sytuacja, w której nastolatek nie chce rozmawiać, to jedna z najczęstszych w domach z dorastającymi dziećmi. I jedna z tych, które najbardziej bolą, bo jeszcze niedawno to samo dziecko opowiadało Ci o wszystkim, ze szczegółami.
Dobra wiadomość jest taka, że krótkie odpowiedzi rzadko oznaczają, że dziecko Cię odrzuca. Zwykle znaczą coś zupełnie innego. Spróbujmy to przetłumaczyć.
Dlaczego nastolatek nie chce rozmawiać?
Mózg w przebudowie. Amerykański Narodowy Instytut Zdrowia Psychicznego (NIMH) zwraca uwagę, że mózg kończy dojrzewać dopiero około połowy lub końca trzeciej dekady życia, a jednym z ostatnich dojrzewających obszarów jest kora przedczołowa, czyli część odpowiedzialna m.in. za planowanie i panowanie nad emocjami. Nastolatek często czuje bardzo dużo, ale jeszcze nie zawsze umie to nazwać i opowiedzieć.
Potrzeba własnej przestrzeni. Dorastanie to czas oddzielania się od rodziców i budowania własnej tożsamości. Posiadanie spraw „tylko dla siebie” jest naturalną częścią tego procesu, a nie oznaką braku zaufania.
Rosnąca rola rówieśników. W tym wieku opinia kolegów i koleżanek staje się niezwykle ważna. To, co wydarzyło się w szkole, często zostało już omówione na grupowym czacie, zanim dziecko dotarło do domu.
Zwykłe zmęczenie. Siedem lekcji, kartkówki, hałas, relacje w klasie. Po powrocie do domu wielu nastolatków po prostu nie ma już energii na relacjonowanie dnia.
Tłumaczymy najczęstsze odpowiedzi
„Normalnie” często znaczy: nic wyjątkowego się nie wydarzyło albo nie mam teraz siły o tym opowiadać.
„Nie wiem” często znaczy: nie umiem tego nazwać, jestem zmęczony albo boję się, że moja odpowiedź zostanie oceniona.
„Nic” często znaczy: coś się stało, ale jeszcze nie jestem gotowy, żeby o tym mówić.
„Zostaw mnie” często znaczy: muszę ochłonąć w spokoju. Wrócę do Ciebie, ale nie teraz.
Zwróć uwagę na słowo „często”. Nie ma jednego słownika dla wszystkich dzieci. Najlepiej znasz swoje, a te tłumaczenia mają pomóc Ci spojrzeć na znajome sytuacje z innej strony.
Co możesz zrobić inaczej?
- Zamień ogólne pytania na konkretne. Zamiast „Jak było w szkole?” spróbuj: „Co dziś było najzabawniejsze?” albo „Z kim siedziałeś na przerwie?”.
- Wybierz dobry moment. Rozmowy często lepiej wychodzą „przy okazji”: w samochodzie, przy gotowaniu, na spacerze z psem. Siedzenie obok jest dla wielu nastolatków łatwiejsze niż rozmowa twarzą w twarz.
- Daj czas po powrocie do domu. Czasem wystarczy godzina odpoczynku, a wieczorem dziecko samo zacznie opowiadać.
- Najpierw słuchaj, potem doradzaj. Jeśli każda opowieść kończy się pouczeniem, dziecko szybko nauczy się, że lepiej nie mówić nic.
- Opowiadaj o swoim dniu. Rozmowa to wymiana, nie przesłuchanie. Kiedy Ty dzielisz się czymś zwyczajnym, dajesz przykład i zaproszenie.
- Przyjmij krótką odpowiedź bez urazy. „OK, jeśli będziesz chciał pogadać, jestem” działa lepiej niż „Znowu nic mi nie mówisz!”.
Kiedy nie czekać?
Krótkie odpowiedzi są zwykle normalną częścią dorastania. Warto jednak zareagować, jeśli wycofaniu towarzyszą inne zmiany, które utrzymują się dłużej: dziecko przestaje spotykać się ze znajomymi, rezygnuje z rzeczy, które lubiło, wyraźnie gorzej śpi lub je, nie chce chodzić do szkoły albo mówi o tym, że nic nie ma sensu czy że chce zrobić krzywdę sobie lub komuś innemu.
W takiej sytuacji porozmawiaj z dzieckiem spokojnie i bez oskarżeń, skontaktuj się z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym i nie wahaj się poszukać pomocy specjalisty.
Bezpłatne numery pomocy:
116 111: Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży
800 100 100: telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci
Następnym razem, gdy usłyszysz „normalnie”, spróbuj nie traktować tego jak zamkniętych drzwi. Raczej jak drzwi uchylone, które otworzą się szerzej, gdy dziecko poczuje, że może przez nie przejść bez oceniania.
A jeśli zamiast „nie wiem” słyszysz słowa, których nie rozumiesz, zajrzyj do naszego Słowniczka pokolenia Z.
Źródło: National Institute of Mental Health, The Teen Brain: 7 Things to Know. Treści RoZetek mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady specjalisty.
